Leteratöra dla memoria
Le contignü de chësta plata
Introduzione
Tla seziun de leteratöra dla memoria dla Biblioteca provinziala él scric locai desfarënc che é a desposizun sön le papier original mo ince te na forma digitalisada.
Chësta coleziun é n contribut important por capí la storia de nosta regiun da na prospetiva umana y autentica.
Te chësta seziun podëise esploré les testemonianzes dles porsones che á porté pro a nosta storia.
Sön vigni scheda él na picia descriziun dl autur/dl'auturia y n link por desćiarié le PDF cun so scrit.
Mario Avi
Nota biografica
Al é nasciü a Nogarè de Pergine Valsugana (TN) ai 20 de forá dl 1926 sciöche fi de Giuseppe y Gasperi Angelina. Dl 1928 se ál trasferí cun la familia a Madrano de Pergine olache Mario é jü ala scolina y á fat i pröms trëi agn de scora elementara. Dl 1933, tl Ann sant, él jü ala pröma santa comuniun y spo ala crejima tla Catedrala de Trënt.
Alba Giampiccolo
Nota autobiografica
"I sun nasciüda a Porsenú ai 12 de dezëmber dl 1922. Por rajuns familiares á mi pere damané le trasferimënt, deache mia uma ne soportâ nia le clima. Mi pere podô chirí fora danter Balsan y Torino y al á chirí fora Balsan. Chiló ái fat la scora comerziala deache dla rajoneria êl ma i pröms agn. I ess messü jí a Trënt, mo mia uma ne n'ê nia a öna deache é ess messü jí te n convit. Insciö él sozedü che n compagn de mi pere che ê diretur dla scora elementara 'San Filippo Neri' n'â tl scomenciamënt dl ann de scora nia assá personal insegnant y porchël ál damané mi pere sce i ess porintant podü surantó na te inciaria. Chësc ái fat cun gran entusiasm.
Mo intratan me âi cherdé dal ofize "circolo ferroviario", insciö âl inom inlaota l'ofize dla motorisaziun; i m'á presenté a fá n ejam da scrí steno y a mascinn y spo sunsi gnüda tuta sö. I dijiun ma, da peso co avëi n laur malsigü, deache por n mëis ái lauré daldöt debann, por dui agn alalungia a dis, por dui o trëi agn ne n'ái nia ciafé le rode y spo finalmënter ái ciafé le post de rode. N laur sigü.
I pó dí che i á albü dui geniturs demorvëia deache mi pere á dagnora dit che al é important da conësce la gramatica, mo che jí a fá iadi y conësce d'atres cultures é n arichimënt; insciö ái podü rodé n pü' le monn cun mia so che baldi n'é nia plü. I sun dagnora stada y sun tres ciamó, ince sce te na manira plü da ciorvel, na porsona sportiva.
Sëgn che i sun en ponsiun ái tröp tëmp lëde. Al me sá bel da scrí sö mies reflesciuns tratan la vita.. I depënji ion cun corusc a öre o a tempera aladô de sciöche i me sënti te chël momënt. Al me sá bel da jí a nodé, a pe y da fá ginastica. Chëstes é cosses ó ester por ti dé n significat ala suraviënza. I á vit le tëmp dla vera cun sü bombardamënc. Al é gnü atoché la ciasa olache i viô cun mia familia y ci che me dô le plü, é che i n'un nia plü ciafé i diari de mi pere di 75 mëisc olache al ê sté prijonier tla Ruscia. Spo á ince les ëres podü fá cariera, y a dí ma bel le dërt, ne aspetâi nia d'ater, insciö ái podü studié por mioré mia posiziun y deventé ispeturia pro la motorisaziun sciöche ejaminadëssa de patents B y C. De chësc sunsi stada dër contënta dantadöt por m'avëi desmostré a me instëssa da ester bona da mioré por jí inant cun entusiasm y chël n'é nia püch."
Testemonianzes desponibles tla biblioteca
"Emozioni itineranti: racconti di viaggio", 2013
"Memoria vagabonda: racconto", 2012
"Contemplatio vitae: poesie", 2011
"Tornado", 2009
"Racconti quotidiani", 2005
"Schizzi di viaggio", 2000
"Infrange il grande silenzio", 2000
"Apri la porta al giorno: poesie", 1990
Orazio Leonardi
Nota biografica
Al é nasciü a Padua ai 21 de dezëmber dl 1924. Dl 1933 s’ál trasferí cun süa familia a Balsan olache al é jü a scora cina ala terza classa dla scora comerziala. Al á lauré tl'aziënda dl pere che laurâ da sartú y gestî na botëga da guant tl Corso IX Maggio (aldedaincö Corso Libertà). Deache al ne â nia propi cis ligrëza cun l'ert da sartú ál dediché süa ativité al setur comerzial.
Ai 21 d'agost dl 1943 él gnü cherdé a fá le soldá y al é gnü destiné al'infantaria 232° tla caserma dla Via Vittorio Veneto. Ai 9 de setëmber él gnü pié dai soldas todësc y mené tl lager de Sandbostel tla Germania. De novëmber dl medemo ann ál messü jí a Hamburg a fá laur sforzé tla rafinaria dla Shell "Rhenania Ossag".
Ai 5 de agost dl 1945 él indô rové zoruch tla Talia y é jü da süa familia che ê gnüda porcorada demez y viô a Ronzone tla Val de Non. Do la vera á so pere pordü döt. Insciö á Orazio lauré te sartoria, mo ciaran da ciafé d'atres soluziuns. Dl 1958 ál daurí cun n so compagn y assozié na botëga da guant y al é jü inant cun chësta ativité cina dl 1990.
En ponsiun se dedichëiel a sües pasciuns: letöra, video y computer.
Silvana Masocco
Nota autobiografica
"I sun nasciüda ai 26 de dezëmber dl 1941 a Gracova Serravalle tla provinzia de Gorizia. Mi pere é nasciü a Feltre ai 6 d'agost dl 1907 y mia uma a Gracova ai 10 de jügn dl 1941. I sun chersciüda sö cun la lâ y le nene y mia uma deache mi pere ê te vera. Mi pere fajô le carabinier y nos ti sun jüs do vigni iade che al é gnü sposté: a Feltre, Caldonazzo y inultima a Balsan. Canche i á stlüt jö la scora mesana a Balsan ne sunsi nia plü jüda inant a scora. I á scomencé da lauré da secreteria tl partí dla Democrazia Cristiana. Spo ái davagné n concurs y i sun piada ia por Bruxelles, olache i á lauré da stenodatilografa por le Consëi di ministri. Por rajuns de sanité sunsi gnüda derevers a Balsan. I á ciafé laur pro la "Cassa Malati", mo spo ái davagné n concurs y á metü man da lauré pro l'INPS cina che i sun jüda en ponsiun."
Paolo Mohovic
Nota autobiografica
"I sun nasciü a Fiume ai 18 de jená dl 1931. Mi geniturs é de Fiume. Cina d'otober dl 1946 sunsi resté a Fiume y spo me ái trasferí a Brindisi. I á frecuenté la scora elementara, chëra mesana y dui agn de lizeum scientifich a Fiume. Le terzo ann ái fat a Brindisi y i ultimi dui agn a Balsan. I á studié farmacia tl'université de Urbino. Dal 1950 al 1965 ái lauré pro les "Acciaierie" de Balsan. Dedô ái lauré sciöche colaboradú scientifich por n'industria farmazeutica y dal 1968 al 1995 ái fat le farmazist a Kaltern. I á maridé n'ëra dl Südtirol y á albü dui mituns, n möt y na möta che é chersciüs sö cun dui lingac. I á na pasciun por le sciah; i á tut pert a n valgönes partides internazionales y á fat pert dla Nazionala Taliana. I sun ince n sportif, i á soghé al palé, a tennis y á fat gares de schi."
Stelio Sascor
Nota autobiografica
"I sun nasciü ai 10 de forá dl 1929 a Zara. Mi pere é nasciü a Ragusa tla Dalmazia y mia uma sön l'isola de Curzola, tres tla Dalmazia. Mi geniturs s'á trasferí a Zara por rajuns de laur y iö sun nasciü dailó. I á fat la scora elementara y la scora mesana y dl 1943 s'unse trasferí da Zara a Porsenú, olache i un vit da mi berba. Chiló ái fat le lizeum classich y á metü man da lauré tla "Banca di Credito Consorziale" y spo a Balsan tla "Banca Commerciale Italiana". Dl 1990 sunsi jü en ponsiun. A Balsan ái conesciü mia fomena, insegnanta, da d'ëra ái albü 4 mituns, dui mituns y döes mitans. I vá ion sö por munt, al me sá bel da jí cun i schi y a spazier. I ascuti ion musiga classica."
Anna Tuchtan
Nota autobiografica
"I sun nasciüda ai 30 d'agost dl 1944 a Fiume; mi geniturs ê de Fiume. Mi pere â na botëga da libri y patüc da scora y mia uma ê ciasarina. Dl 1946 m'un sunsi jüda da Fiume y ai 10 d'otober dl medemo ann sunsi rovada a Balsan olache mi pere á ciafé laur da agënt comerzial. I sun jüda a scora a Balsan. I á fat la scora da maestra Pascoli y spo ái studié "Lingue e letterarture straniere" na ota al'université Ca' Foscari de Aunejia y spo a Pisa. Canche i sun gnüda zoruch a Balsan ái insigné talian tles scores altes todësces. Sëgn sunsi en ponsiun al me sá bel da rodé, lí y jí a conzerc."
Nidia Weichenberger
Nota biografica
"Ara é nasciüda a Trieste ai 14 de ma dl 1920, mo á tres vit a Abbazia tla provinzia de Fiume. Ara é jüda a scora a Fiume y á spo maridé dl 1943 a Fiume Giovanni Richter, jornalist. Dl 1950 éra rovada a Cornedo olache ara á lauré inant sciöche insegnanta de talian. Ince a Balsan ára fat l'insegnanta de talian tla scora mesana y so om á lauré tla prefetöra sciöche jornalist. Ara á trëi mituns. Ara vir bele da plü agn incá te na ciasa de palsa porvia de na maratia." (Ing. Alvaro Soppa)